English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 88972473
نمابر: ٨٨٩٧٢٤٧٣
آدرس دبیرخانه: تهران،خیابان انقلاب، خیابان قدس، نرسیده به بلوارکشاورز، پلاک ٣٧،طبقه٦،واحد جنوبی، انجمن ارزیابی محیط زیست ایران.
پست الکترونیکی: info.iraneia@yahoo.com
کد پستی: 1417763139
آمار بازدید
مشاهده خبر
احداث تونل انتقال آب بدون مجوز زيست محيطي

مسعود بُربُر:  تونل انتقال آب سبزكوه به چغاخور، ده‌ها چشمه را خشك مي‌كند، تونلي در شهر ناغان در استان چهارمحال و بختياري كه اعتراضات زيادي را برانگيخته و منابع آبي زيادي را در معرض خطر قرار داده است، منابعي كه دست كم 150 ميليون متر مكعب را شامل مي‌شود و فاجعه منابع آبي و تنش‌هاي شديد اقتصادي و زيست محيطي را به دنبال مي‌آورد. مردم منطقه بايد براي تامين نيازشان آب رودخانه را از 150 متر تا 600 متر ارتفاع پمپاژ كنند بخش وسيعي از منطقه تنوع زيستي گياهي و جانوري بالايي دارد

مصايب محيط زيستي در كشوري  در حال توسعه چون ايران همچنان ادامه دارد، پروژه‌هاي عمراني به‌ويژه از نوع آبي، وزارت نيرو و محيط زيست را هميشه مقابل هم قرار مي‌دهد، ارزيابي‌هاي محيط زيستي كه رعايت كردن‌شان در اين پروژه‌ها جاي درستي ندارد.

تونل انتقال آب سبزكوه به چغاخور، ده‌ها چشمه را خشك مي‌كند، تونلي در شهر ناغان در استان چهارمحال و بختياري كه اعتراضات زيادي را برانگيخته و منابع آبي زيادي را در معرض خطر قرار داده است، منابعي كه دست كم 150 ميليون متر مكعب را شامل مي‌شود و فاجعه منابع آبي و تنش‌هاي شديد اقتصادي و زيست محيطي را به دنبال مي‌آورد با اين حال اجراي آن توسط وزارت نيرو به سرعت پيگيري شده و در بودجه سال 1393 نيز رديفي را به آن اختصاص داده‌اند.

اين تونل 10700 متري با قطر 4/45 متر قرار است آب رودخانه سبزكوه، از سرچشمه‌هاي رود كارون، را براي مصارف صنعتي، كشاورزي و شرب دشت بروجن به چغاخور منتقل كند اما بخش عظيمي از منابع آبي و چشمه‌هاي طول مسير خود را نيز تحت تاثير قرار خواهد داد؛ موضوعي كه نه تنها در گزارش كارشناسي ارائه شده به شوراي اسلامي شهر ناغان، كه حتي در گزارش مطالعات هيدرولوژيك شركت مهاب قدس، مشاور پروژه وزارت نيرو، نيز مورد تاييد قرار گرفته است.

اعتراض مردم بي‌پاسخ مانده است
تنش‌هاي پيش‌بيني شده احداث اين تونل، مردم شهرستان كيار و شهر ناغان در چهارمحال و بختياري را نگران كرده و اعتراض آنان را به دنبال داشته است. اعضاي چندين شوراي اسلامي شهر و روستاي منطقه در تومارهاي گوناگوني به مسوولان مختلف مراتب اعتراض‌شان به احداث تونل را اعلام كرده‌اند. يكي از ساكنان منطقه كه احداث تونل را «شق‌القمر» مي‌داند، به خبرنگار روزنامه اعتماد مي‌گويد: «ما با انتقال آب مازاد به بروجن و فرادنبه يا سفيددشت مخالف نيستيم اما اينكه كاري را با توجه به عدم اطلاع مردم از تهديداتي كه به دنبال دارد انجام بدهند تا مبادا مردم واكنش نشان بدهند درست است؟ علي دارابي، عضو شوراي اسلامي شهر ناغان نيز با اعلام اينكه محيط زيست و منابع طبيعي مخالف اين طرح بوده‌اند، مي‌گويد: «ذخيره آبي كه در طول مسير به تونل تخليه خواهد شد چند سال طول مي‌كشد تا پر شود؟ فرض كنيد اصلا 20 ساله اين ذخيره برگردد، جامعه ما خسارت اين وقفه 20 ساله را چطور جبران كند؟ مردم منطقه بايد براي تامين نيازشان آب رودخانه را از 150 متر تا 600 متر ارتفاع پمپاژ كنند اما كارخانه و صنايع آب‌شان را از تونل بگيرند و مابقي آب هم به ديم‌زارهاي بروجن برود.»

به گفته دارابي بخش وسيعي از منطقه به لحاظ زيست محيطي حفاظت شده است و تنوع زيستي گياهي و جانوري بالايي دارد كه از جمله در آن پلنگ ايراني، كبك دري، خرس، بز و پازن زندگي مي‌كنند اما احداث تونل كل چشمه‌هاي منطقه را تحت تاثير قرار خواهد داد و تازه در مطالعات وزارت نيرو ?? درصد مياني مسير اصلا بررسي نشده است؛ ادعايي كه در گزارش مطالعات هيدرولوژي مهاب قدس به عنوان مشاور اصلي پروژه وزارت نيرو نيز تاييد شده است. آن‌گونه كه در صفحات مختلفي از جمله صفحه سيزدهم اين گزارش آمده، در 50 درصد مياني تونل به دليل صعوبت دسترسي گمانه‌يي انجام نشده است، بسياري از گمانه‌هاي انجام شده تا عمق متناظر تونل حفر نشده‌اند، آزمايش‌هاي تراوايي در برخي از گمانه‌هاي تونل اصلي انجام نشده و بخش گسترده‌يي از مسير تونل مورد بررسي شرايط زيرزميني قرار نگرفته است.

با اين حال همين اندازه مطالعات نيز نشان داده از ميان 49 چشمه بررسي شده تقريبا همه آنها تحت تاثير قرار مي‌گيرند و تعداد زيادي نيز دچار «مخاطرات آبدهي بسيار زياد» خواهند بود كه «خشك شدن آنها قابل پيش‌بيني است.» (جدول 7-7 گزارش در صفحه 211) تراز آب روي تونل به استناد جدول محاسبات مشاور 602متر است كه دو گسل مهم آن را قطع مي‌كند. گزارش همچنين در بخش نتيجه‌گيري خود تاكيد كرده كه «زون‌هايي با پتانسيل انحلال‌پذيري  و همچنين زون‌هاي خرد شده و گسله، در بخش گسترده‌يي از مسير تونل داراي پتانسيل بالايي براي ورود آب به داخل تونل هستند و برخي از آنها از نظر هجوم آب به داخل تونل قابل تامل هستند.» (صفحه 213)

300 ميليون متر مكعب آب در خطر است، خطر به بالادست محدود نمي‌شود 
يك كارشناس ارشد جغرافيا معتقد است كه در گزارش مهاب قدس از بين بيش از 200 چشمه در منطقه تنها 49 چشمه بررسي شده‌اند. از اين تعداد، 17 چشمه در ترازي بالاتر از تونل قرار گرفته‌اند و تنها دبي همين‌ها 108 ميليون متر مكعب است در حالي كه هدف نهايي از احداث اين تونل انتقال 55 ميليون متر مكعب آب عنوان شده است.
آن‌گونه كه علي محمد شيرواني به «اعتماد» مي‌گويد بيش از 80 درصد چشمه‌هاي پر آب و مهم كوه كلار در اين پروژه تحت تاثير قرار مي‌گيرند، حجم مخازن آهكي و كارستيك كاهش مي‌يابد، خروج ناگهاني حجم بسيار زياد آب در حين حفاري تونل محتمل است و تنها منبع تامين آب شرب شهر ناغان تحت تاثير جدي قرار خواهد گرفت.
به گفته وي گزارش كارشناسي ديگري نيز به درخواست بخشدار و شوراي اسلامي شهر ناغان تهيه شده است كه نتيجه مطالعات ميداني تيم كارشناسي در آن گزارش از «بروز فاجعه منابع آبي و بروز تنش‌هاي شديد آبي و اقتصادي و از همه مهم‌تر زيست‌محيطي در منطقه» خبر داده است. بر اساس اين گزارش كل حجم آب در معرض خطر بيش از 5000 ليتر بر ثانيه و معادل بيش از 155 ميليون متر مكعب عنوان شده است اما به دليل اظهارنظرات كارشناسي بسيار ناقص اين برآورد دقيق نيست و حجم تخليه آبخوان ممكن است به 300 ميليون متر مكعب نيز برسد. با اين حال خطرات ناشي از احداث تونل سبزكوه به منطقه بالادست محدود نمي‌شود. آنگونه كه هومان خاكپور به خبرنگار «اعتماد» گفته است «اگر اين آب داخل تالاب بيايد علاوه بر اينكه ويژگي تالابي اينجا از بين مي‌رود، خسارات ديگري هم وارد مي‌شود. خود آب با اين سرعتي كه وارد تالاب مي‌شود يك جريان رودخانه‌يي درست مي‌كند كه كل اكوسيستم تالاب را از بين خواهد برد. علاوه بر اين، رسوباتي با حجم زياد وارد تالاب مي‌شود كه كل رويشگاه كف تالاب را از بين مي‌برد. وقتي رويشگاه كف تالاب و گياهان آبزي كف تالاب را نداشته باشيم قطعا ديگر تنوع زيستي جانوري تالاب را هم از دست مي‌دهيم.»

به مسوولان محيط زيست  اجازه بازديد هم نمي‌دهند
همه اين خطرات باعث شده تا مسوولان استاني و حتي سازمان محيط زيست كل كشور با احداث اين تونل مخالف باشند. اداره كل محيط زيست استان چهارمحال و بختياري چندين نامه خطاب به مديران آب منطقه‌يي استان در دوره‌هاي مختلف نوشته و تاكيد كرده است كه اين كار مجوز ندارد و هيچ گونه عملياتي در اين پروژه نبايد انجام شود. با اين حال حتي اجازه بازديد رسمي از پروژه نيز به مسوولان محيط زيست داده نشده است. دكتر سعيد يوسف‌پور، مديركل استان چهارمحال و بختياري با تاييد اينكه پروژه مجوز زيست‌محيطي ندارد در اين زمينه مستندات گوناگوني را به روزنامه اعتماد ارائه كرده است.
با اين حال عمليات اجرايي آغاز شده و دهانه تونل از سمت چغاخور به طول 300 متر حفاري شده است. جالب آنجاست كه دستور صريح وزير وقت نيرو در تابستان 1391 نيز نتوانسته اين عمليات را متوقف كند. مجيد نامجو در پارافي كه در تاريخ 15 شهريور 1391 روي نامه اعضاي شوراهاي شهر منطقه خطاب به عليرضا دايمي، معاون وقت آب و آبفا نوشته با  قيد «فوري» تاكيد كرده است كه بايد انتخاب مسير جديد بررسي و اظهارنظر شود. با وجود اين دستور و مخالفت نهادها و مسوولان ديگر، مشاهدات مستقيم خبرنگار «اعتماد» حاكي از آن است كه عمليات اجرايي در دهانه تونل متوقف نشده و همچنان ادامه دارد.

30 درصد بودجه، براي پروژه‌يي با 2/5   درصد پيشرفت

مطالعات پروژه انتقال آب سبزكوه از سال 1362 توسط سازمان آب منطقه‌يي استان اصفهان كه آن زمان به لحاظ سازماني با استان چهارمحال و بختياري يكي بود انجام شد. قرار شد در نزديكي منطقه چهارطاق سدي احداث شود و از آن، آب منطقه قمشه و يزد را فراهم كنند. نهايتا در سال 1380 نگراني‌هاي مردم نسبت به طرح انتقال آب سبزه‌كوه باعث شد مهندس عبدالرضا فروغي، معاون وقت وزارت نيرو، تامين آب به اندازه مورد نياز مصرف شرب، كشاورزي و صنعت منطقه و همچنين استفاده از نيروهاي بومي در پروژه‌ها را حق طبيعي مردم منطقه بداند و تضمين كند كه زندگي آنان از اين طرح‌ها هيچ خسارتي نمي‌بيند. نظرات كارشناسان درباره طرح‌هاي انتقال آب، نگراني‌هاي مردم را بيشتر كرد. از سوي ديگر مردم منطقه مقصد كه تامين آب آشاميدني آنان از اهداف اصلي پروژه اعلام شده و اعدادي نيز در پروژه به آن اختصاص يافته بود، اين كارشناسان را مخالفان رفاه و توسعه شهر خود دانستند. نهايتا گزارش مطالعاتي مشاور پروژه نگراني‌هاي كارشناسان را تاييد كرد و با وجود تصريح سازمان محيط زيست به مجوز نداشتن پروژه، چشم مردم به رديف بودجه انتقال آب سبزكوه به چغاخور در رديف 40201080  بودجه 1393 روشن شد. رديفي كه در اهداف آن، با وجود همه ادعاهاي مدافعان طرح، اسمي از تامين آب شرب بروجن نرفته بود و تنها تامين آب كشاورزي ذكر شده بود. به اين ترتيب در بودجه‌يي كه دولت پيشتر تاكيد كرده بود اولويت در آن با طرح‌هاي نيمه‌كاره‌يي است كه درصد پيشرفت بالايي داشته‌اند، رديفي ثبت شد كه با اجراي تنها 300 متر از 10700 متر (2/5 درصد پيشرفت) بودجه‌يي نزديك به 30 درصد كل پروژه به آن اختصاص يافته بود؛ بودجه‌يي كه بخش عظيمي از منابع آبي سرزمين چشمه‌ها و تالاب‌ها را نشانه رفته و كسي نيز ياراي توقف آن را ندارد.

 

منبع: اعتماد
تاریخ انتشار: 1392/10/18 - 9:35
شناسنامه انجمن
طراحی و اجرا : شرکت آداک